Με μια παράξενη ανατροπή της τύχης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αξίζει εν μέρει τα εύσημα για τη διάσωση του κεντροαριστερού Φιλελεύθερου Κόμματος του Καναδά από ένα πολιτικό «γεγονός εξαφάνισης», και πιθανότατα σφράγισε την εκλογική νίκη του νεοεκλεγέντα Πρωθυπουργού, Μαρκ Κάρνεϊ. Η ρητορική εκφοβισμού του Τραμπ — όπως για παράδειγμα η δήλωσή του ότι ο Καναδάς θα έπρεπε να γίνει η 51η Πολιτεία των ΗΠΑ — σε συνδυασμό με την επιβολή δασμών 25% στις περισσότερες καναδικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, προκάλεσε ένα άνευ προηγουμένου κύμα εθνικής ενότητας στους συνήθως πράους Καναδούς που ανησυχούν για το μέλλον της χώρας τους.
Ακούσια, οι τακτικές εκφοβισμού του Αμερικανού προέδρου εδραίωσαν τη δημόσια υποστήριξη προς τον 60χρονο Κάρνεϊ, έναν πρώην κεντρικό τραπεζίτη που δεν είχε ποτέ διεκδικήσει πολιτικό αξίωμα και τώρα είναι το φαβορί για τις επερχόμενες ομοσπονδιακές εκλογές της 28ης Απριλίου.
Παράλληλα, η παρέμβαση του Τραμπ υπονόμευσε τη raison d’être του αρχηγού του Συντηρητικού Κόμματος, Πιερ Πουαλιέβρ, ο οποίος είχε διαμορφώσει την εικόνα του κατά τα πρότυπα του Αμερικανού προέδρου. Έτσι, οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν τους Φιλελεύθερους να προηγούνται των αντιπάλων τους Συντηρητικών από τρεις έως έξι ποσοστιαίες μονάδες, διαφορά που υπό κανονικές συνθήκες θα επέτρεπε στον Κάρνεϊ να σχηματίσει πλειοψηφική κυβέρνηση.
Πώς όμως κατάφερε ο Τραμπ να ανατρέψει το σκηνικό των καναδικών εκλογών σαν πίνακας του Μπάζελιτς; Χωρίς ιδιαίτερη προειδοποίηση, λίγο μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο, ανέπτυξε μια μορφή «πολιτικού συνδρόμου Τουρέτ» και άρχισε να αποκαλεί τον τότε Πρωθυπουργό του Καναδά «Διοικητή Τριντό», υπονοώντας ότι ο Καναδάς είναι ώριμος για προσάρτηση, ενώ παράλληλα απειλούσε να κατακτήσει την Γροιλανδία και να ανακτήσει τον έλεγχο της Διώρυγας του Παναμά.
Ως αποτέλεσμα, οι Καναδοί κυριεύτηκαν από μια συλλογική υπαρξιακή αγωνία και εναπόθεσαν την πίστη τους στον Κάρνεϊ, έναν πρώην Διοικητή της Τράπεζας του Καναδά (και της Τράπεζας της Αγγλίας), ο οποίος πιστώνεται ότι βοήθησε τον Καναδά να αποφύγει την ύφεση του μεγέθους που γνώρισαν οι ΗΠΑ και η Ευρώπη μετά την οικονομική κρίση του 2008.
Ο Κάρνεϊ, ένας προσιτός, ήπιος οικονομολόγος που πέρασε 13 χρόνια ως επενδυτικός τραπεζίτης στην Goldman Sachs, θεωρείται πλέον ο καταλληλότερος άνθρωπος για να σταθεί απέναντι στον Τραμπ και να βοηθήσει την καναδική οικονομία να αντέξει την αναταραχή των δασμών, που ήδη αρχίζει να ταράζει τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ως Πρωθυπουργός μέχρι τώρα, ο Κάρνεϊ έχει ανταποκριθεί στην πρόκληση. Μιλώντας στους δημοσιογράφους την Κυριακή, μετά την ανακοίνωση των πρόωρων εκλογών, επανέλαβε την άρνησή του να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε υψηλού επιπέδου συνομιλία με τον Τραμπ, εκτός αν ο τελευταίος ανακαλέσει τις προσβλητικές του δηλώσεις κατά της ανεξαρτησίας του Καναδά.
«Αντιμετωπίζουμε τη σοβαρότερη κρίση της ζωής μας λόγω των αδικαιολόγητων εμπορικών ενεργειών του προέδρου Τραμπ και των απειλών του κατά της κυριαρχίας μας», δήλωσε ο Κάρνεϊ. «Ισχυρίζεται ότι ο Καναδάς δεν είναι πραγματική χώρα. Θέλει να μας διαλύσει για να μας καταλάβει η Αμερική. Δεν θα το επιτρέψουμε αυτό».
Αν ο Κάρνεϊ και οι Φιλελεύθεροι κερδίσουν τις επικείμενες εκλογές, αυτό θα συνιστά μια από τις πιο εντυπωσιακές επιστροφές στην πολιτική ιστορία του Καναδά. (Μόλις τον Ιανουάριο, οι Συντηρητικοί υπό την ηγεσία του φλογερού Πουαλιέβρ προηγούνταν με διαφορά 20 μονάδων στις δημοσκοπήσεις.)
Η παραίτηση του Τριντό άνοιξε τον δρόμο για τον Κάρνεϊ
Τον Ιανουάριο, ο επί μακρόν πρωθυπουργός του Καναδά, Τζάστιν Τριντό, παραιτήθηκε μετά από εννέα χρόνια στην εξουσία, υποκύπτοντας στις έντονες πιέσεις υψηλόβαθμων υπουργών του Φιλελεύθερου Κόμματος που ήθελαν να αποφύγουν μια συντριπτική εκλογική ήττα, λόγω της κατακόρυφης πτώσης της δημοτικότητάς του, παρόμοιας με εκείνη του Όλαφ Σολτς. Αυτό οδήγησε σε έναν επιταχυνόμενο αγώνα διαδοχής, στον οποίο ο Κάρνεϊ κέρδισε εύκολα το χρίσμα ως νέος αρχηγός των Φιλελευθέρων και, σύμφωνα με τους κοινοβουλευτικούς κανόνες του Καναδά, έγινε αυτομάτως ο 24ος Πρωθυπουργός της χώρας.
Ο Κάρνεϊ ξεκινά τώρα μια προεκλογική εκστρατεία που αναμένεται να είναι ιδιαίτερα σκληρή και αντιπαραθετική, ως το αδιαμφισβήτητο φαβορί. Επαναφέροντας το κόμμα του στο πολιτικό κέντρο, πέτυχε μια θεμελιώδη ιδεολογική στροφή, που ήταν το ασφαλέστερο μέσο για να κερδίσει τις καρδιές και το μυαλό των Καναδών.
Ο Κάρνεϊ ήταν ταχύς στο να εγκαταλείψει την προοδευτική πολιτική του Τριντό, της οποίας το πιο μισητό σύμβολο ήταν ο διαβόητος φόρος άνθρακα, που έδειχνε την πρόθεση του πρώην Πρωθυπουργού να επιβάλει ένα υπερβολικά φιλόδοξο πρόγραμμα καθαρής ενέργειας στους Καναδούς καταναλωτές. Ως αποτέλεσμα, ο Πουαλιέβρ πέρασε τα τελευταία τρία χρόνια χτίζοντας ένα τεράστιο προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις, επιτιθέμενος αδιάκοπα στους Φιλελεύθερους με το σύνθημα «Καταργήστε τον Φόρο».
Όμως, αυτό που ο Πουαλιέβρ δεν προέβλεψε ήταν πόσο γρήγορα θα προσαρμόζονταν οι Φιλελεύθεροι υπό τον Κάρνεϊ, του οποίου η πρώτη επίσημη πράξη ως Πρωθυπουργού ήταν πράγματι να καταργήσει τον φόρο άνθρακα! Επιπλέον, ο Κάρνεϊ ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σε μείωση φόρων για τη μεσαία τάξη και ζήτησε την κατασκευή ενός αγωγού που θα μεταφέρει πετρέλαιο από την Αλμπέρτα στην ανατολική ακτή του Καναδά, ενισχύοντας τις εξαγωγές προς την Ευρώπη.
Η αποφασιστική στροφή του Κάρνεϊ προς το κέντρο τον φέρνει επίσης πολύ πιο κοντά στις παραδοσιακές αξίες των Καναδών από ό,τι η τραμπική πόζα του Πουαλιέβρ. Ο Κάρνεϊ συγκινεί τους Καναδούς ως ένας οικονομικά υπεύθυνος κεντρώος πολιτικός που έχει υποσχεθεί να εισαγάγει μέτρα τόνωσης της μεταποιητικής βιομηχανίας, αυξάνοντας τις εξαγωγές προς την Ευρώπη, ώστε να μειώσει την εξάρτηση από τις ΗΠΑ, που σήμερα απορροφούν πάνω από το 70% των καναδικών εξαγωγών.
Ο Πουαλιέβρ, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Κάρνεϊ
Εκτός από την αντίληψη ότι μπορεί να σταθεροποιήσει την οικονομία απέναντι στους δασμούς του Τραμπ, το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του Κάρνεϊ στην εκλογική εκστρατεία είναι ο ίδιος ο Πιερ Πουαλιέβρ.
Ο αρχηγός των Συντηρητικών είναι γνωστός για τον οργισμένο, επιθετικό του λόγο, εντελώς ξένο προς το συνήθως πιο ευγενικό και λιγότερο διχαστικό πολιτικό κλίμα των Καναδών. Ενώ ο Τραμπ έχει μετατρέψει την λαϊκίστικη ρητορική του σε πολιτική τέχνη, ο Πουαλιέβρ στερείται της γοητείας και της αυτοπεποίθησης που απαιτούνται για να δημιουργήσει το δικό του «προσωπικό λαϊκιστικό κίνημα».
Τώρα που οι Καναδοί βλέπουν τον Τραμπ ως θανάσιμο εχθρό, ο αρχηγός των Συντηρητικών αντιμετωπίζει το δύσκολο έργο να αποκοπεί από τον Αμερικανό σύμμαχό του και να εγκαταλείψει την αγαπημένη του συνήθεια να «παπαγαλίζει τα συνθήματα του MAGA», μια κατηγορία που ο Κάρνεϊ έχει επαναλάβει πολλές φορές εναντίον του τους τελευταίους μήνες.
Ιδιαίτερα ειρωνικό είναι το γεγονός ότι, όταν ζητήθηκε από τον Τραμπ να σχολιάσει την προσπάθεια του Πουαλιέβρ να τον μιμηθεί, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν εντυπωσιάστηκε καθόλου: «Ο Συντηρητικός που κατεβαίνει είναι ηλίθια κανένας φίλος μου», είπε ο Τραμπ για τον Πουαλιέβρ. «Νομίζω πως είναι πιο εύκολο να συνεργαστείς με έναν Φιλελεύθερο, και μπορεί να κερδίσουν, αλλά δεν με νοιάζει. Δεν με ενδιαφέρει καθόλου».
Αυτό εξηγεί γιατί οι Καναδοί, τουλάχιστον προς το παρόν, βλέπουν τον προσιτό και ήπιο Κάρνεϊ ως πολύ πιο ελκυστική φιγούρα από τον επιθετικό Πουαλιέβρ, του οποίου οι δημόσιες ομιλίες χαρακτηρίζονται από οργισμένες ρητορείες.
Ίσως το σημαντικότερο: η αποχώρηση του Τριντό στέρησε από τον Πουαλιέβρ τον βασικό του «κακό», κάποιον που συστηματικά παρουσίαζε ως αρχιτέκτονα μιας woke και σπάταλης πολιτικής ατζέντας.
Εν τω μεταξύ, ο Κάρνεϊ έχει καταφέρει να εδραιωθεί ως το φρέσκο και πραγματιστικό πρόσωπο ενός επαναπρογραμματισμένου Φιλελεύθερου Κόμματος που έχει σχεδόν διαγράψει την προοδευτική ατζέντα του Τριντό από το DNA του.
Και φυσικά, με τον Τριντό εκτός σκηνής, η πρώτη πράξη του Κάρνεϊ ως Πρωθυπουργού ήταν η κατάργηση του φόρου άνθρακα, που εξάλειψε μονομιάς το κύριο παράπονο του Πουαλιέβρ κατά των Φιλελευθέρων. Αυτό αφήνει τον αρχηγό των Συντηρητικών στην άβολη θέση να πρέπει να στήσει από την αρχή ένα νέο σχέδιο για να αντιμετωπίσει το φιλελεύθερο «τρένο» του Κάρνεϊ.
Η Ντανιέλ Σμιθ υπονομεύει άθελά της τον Πουαλιέβρ
Τέλος, η πρωθυπουργός της Αλμπέρτα, Ντανιέλ Σμιθ, επικεφαλής του Ενωμένου Συντηρητικού Κόμματος της επαρχίας, μαχαίρωσε άθελά της πισώπλατα τον ομοϊδεάτη της Πουαλιέβρ. Σε συνέντευξή της στο αμερικανικό δίκτυο Breitbart, η Σμιθ επαίνεσε ανοιχτά τα τραμπικά διαπιστευτήρια του Πουαλιέβρ: «Η οπτική που θα έφερνε ο Πιερ (Πουαλιέβρ) θα ήταν απόλυτα ευθυγραμμισμένη με… τη νέα κατεύθυνση… της Αμερικής».
Ακόμη χειρότερα, η Σμιθ αποκάλυψε ότι μίλησε με αξιωματούχους του Λευκού Οίκου και παραπονέθηκε πως οι δασμοί του Τραμπ ενισχύουν τη δημοτικότητα των Φιλελευθέρων, προτείνοντας ότι θα ήταν συνετό να «παγώσουν τα πράγματα… για να περάσουμε τις εκλογές».
Μιλώντας την Κυριακή στα μέσα ενημέρωσης, ο Κάρνεϊ εκμεταλλεύτηκε αμέσως την ανοιχτή στήριξη της Σμιθ σε έναν πολιτικό γάμο Πουαλιέβρ – Τραμπ: «Είδαμε τι έχουν προκαλέσει στις ΗΠΑ η τοξικότητα και ο διχασμός και η Πρωθυπουργός της Αλμπέρτα, Ντανιέλ Σμιθ, μόλις δήλωσε ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά ανάμεσα στον Τραμπ και τον κύριο Πουαλιέβρ. Αυτό δίνει στους Καναδούς μια ξεκάθαρη επιλογή». (Et tu, Brute?)
Ο Κάρνεϊ ο Σωτήρας
Ποιος είναι, λοιπόν, ο Μαρκ Κάρνεϊ; Ως νέος Πρωθυπουργός του Καναδά, έχει αυτοπροβληθεί άμεσα ως ο πραγματιστής σωτήρας της χώρας. Οικονομολόγος με σπουδές στο Χάρβαρντ και στην Οξφόρδη —όπου γνώρισε και τη σύζυγό του, επίσης οικονομολόγο— απέκτησε παγκόσμια αναγνώριση ως ένας οξυδερκής και δημοφιλής κεντρικός τραπεζίτης. Χρεώνεται μάλιστα και τη διάσωση του Καναδά από μια βαθειά ύφεση όπως αυτή που έπληξε τις ΗΠΑ και την Ευρώπη μετά την κρίση του 2008.
Ως Διοικητής της Τράπεζας του Καναδά από το 2008 έως το 2012, ο Κάρνεϊ έλαβε αποφασιστικά μέτρα μέσω ποσοτικής χαλάρωσης και ραγδαίων μειώσεων επιτοκίων, διατηρώντας την καναδική οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης την ώρα που άλλες χώρες βυθίζονταν.
Το βιογραφικό του, που περιλαμβάνει καριέρα τόσο ως κεντρικός όσο και ως επενδυτικός τραπεζίτης, του προσδίδει το οικονομικό κύρος που οι Καναδοί θεωρούν ιδιαίτερα καθησυχαστικό εν μέσω της παρούσας κρίσης δασμών. Επιπλέον, μεγαλωμένος στο Έντμοντον της Αλμπέρτα —της πιο συντηρητικής επαρχίας του Καναδά— ο Κάρνεϊ έχει και απήχηση στους ψηφοφόρους της Δύσης, κάτι σπάνιο για Φιλελεύθερο ηγέτη που συνήθως προέρχεται από το Κεμπέκ ή το Οντάριο.
Ο πραγματιστικός κεντρισμός στο προσκήνιο
Η άνοδος του Μαρκ Κάρνεϊ στην εξουσία σηματοδοτεί μια καμπή στην καναδική πολιτική. Μετά από μια δεκαετία προοδευτικών πολιτικών υπό τον Τριντό, ο Κάρνεϊ αντιπροσωπεύει μια στροφή προς το κέντρο —έναν ηγέτη που δίνει προτεραιότητα στη σταθερότητα της οικονομίας, την προσιτή διαβίωση και την πραγματιστική διακυβέρνηση. Οι πρώτες του κινήσεις δείχνουν προθυμία να ξεφύγει από το παρελθόν και να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες των απλών Καναδών, από την ακρίβεια της στέγασης μέχρι το κόστος ζωής, προσθέτοντας τη νέα υπόσχεση για σημαντική μείωση φόρων στη μεσαία τάξη.
Ο ίδιος ο Κάρνεϊ πιστεύει πως είναι ο άνθρωπος που προορίζεται για αυτή τη στιγμή: «Όλα όσα έχω ζήσει μέχρι τώρα με προετοίμασαν για αυτή τη στιγμή», δήλωσε.
Ο Ντομινίκ Κολέτο, επικεφαλής της εταιρείας δημοσκοπήσεων Abacus στο Τορόντο, συνοψίζει εύστοχα το πώς ο Κάρνεϊ έχει αναδιαμορφώσει τους Φιλελεύθερους κατ’ εικόνα του και έχει αναδειχθεί στο κεντρικό πρόσωπο που μπορεί να υπερασπιστεί τον Καναδά από έναν αδηφάγο θηρευτή.
«Η απειλή τώρα είναι ο Τραμπ. Δεν είναι ο Τριντό. Δεν είναι η πολιτική των Φιλελευθέρων. Είναι το χάος του Τραμπ από το οποίο ο κόσμος θέλει προστασία. Νομίζω λοιπόν ότι δεν πρόκειται τόσο για αναβίωση του Φιλελεύθερου Κόμματος όσο για το ότι ο Μαρκ Κάρνεϊ το αναβίωσε, λόγω του ποιος είναι», δήλωσε στον Globe and Mail.
Ιστορικό προηγούμενο
Αν εκλεγεί, ο Κάρνεϊ δεν θα είναι ο πρώτος Καναδός Πρωθυπουργός που θα αντιμετωπίσει γεωπολιτική κρίση με δασμούς. Το 1891, ο Τζον ΜακΝτόναλντ, αρχηγός του Συντηρητικού Κόμματος, επανεκλέχθηκε στηριζόμενος σε μια πλατφόρμα που προέβλεπε αντίποινα με δασμούς στις ΗΠΑ. Προειδοποίησε ότι το διμερές σύμφωνο ελεύθερου εμπορίου που πρότεινε ο Φιλελεύθερος αντίπαλός του Γουίλφριντ Λοριέ θα άφηνε τον Καναδά ευάλωτο στην αμερικανική προσάρτηση! Ο ΜακΝτόναλντ υποστήριξε ότι οι δασμοί θα έδειχναν στις ΗΠΑ ότι «θα πολεμήσουμε για την ύπαρξή μας όσο κι εκείνοι».
Ειρωνικά, κατά τη διάρκεια εκείνης της προεκλογικής εκστρατείας, ο τότε Αμερικανός πρόεδρος Μπέντζαμιν Χάρισον δήλωσε περιφρονητικά ότι «ο Καναδάς δεν μπορεί να μας προσφέρει τίποτα που δεν μπορούμε να παράγουμε μόνοι μας», φράση που ο Τραμπ αντήχησε τον Ιανουάριο του 2025 σε σύνδεση βίντεο με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός:
«Δεν χρειαζόμαστε [τον Καναδά] για να φτιάξουμε αυτοκίνητα — φτιάχνουμε πολλά. Δεν χρειαζόμαστε το ξύλο τους — έχουμε τα δικά μας δάση… Δεν χρειαζόμαστε το πετρέλαιο και το φυσικό τους αέριο — έχουμε περισσότερο από οποιονδήποτε…», καυχήθηκε ο Τραμπ.
Αν ο Μαρκ Κάρνεϊ κερδίσει τις εκλογές, μένει να φανεί ποιος θα γράψει το επόμενο κεφάλαιο στην καναδική ιστορία: ο ίδιος ή ο Ντόναλντ Τραμπ.