Η Εθνική Οργάνωση Πληροφοριών Δολιοφθοράς Ε.Ο.Π. Δ. Ανατολικής Κρήτης (Ηρακλείου –Λασιθίου), ιδρύθηκε από τον Γιώργο Δουνδουλάκη και το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, αμέσως μετά την κατάληψη της Κρήτης. Παράπλευρα ιδρύθηκε ανάλογη Οργάνωση Δυτικής Κρήτης, (Ρεθύμνου-Χανίων), με αρχηγό τον Γιώργο Χαλκιαδάκη ή Μυλωνά.
Στις αρχές καλοκαιριού του 1943 η Οργάνωση προδόθηκε από τον Γερμανόφιλο Μπόγρη και ο Αρχηγός της Γεώργιος Δουνδουλάκης αναγκάστηκε να διαφύγει στη Μέση Ανατολή. Για να μην μείνει ακέφαλη η Ε.Ο.Δ.Π., το καλοκαίρι του 1943 στο σπίτι του Αρχηγού Ανωγείων Γιάννη Δραμουντάνη-Στεφανογιάννη χρίζεται νέος Αρχηγός ο Μιχάλης Ακουμιανάκης και αναλαμβάνει να συνεχίσει το δύσκολο, αλλά τόσο σημαντικό έργο της. Ένα έργο που στηρίχτηκε στα στρατολογημένα μέλη με κοινό όραμα την αγάπη για την πατρίδα και τη λευτεριά.
Ποιες ήταν οι αποστολές των ανδρών της ΕΟΔΠ, ο Αρχηγός Μιχάλης Ακουμιανάκης τις περιγράφει αναλυτικά στην Έκθεσή του προς το ΓΕΣ ως εξής:
“Στρατιωτικές πληροφορίες για τις γερμανικές μονάδες στην Κρήτη, το είδος και τον αριθμό τους, την ειδικότητα, τα ονόματα των Διοικητών και των αξιωματικών, το είδος των όπλων, το διαμέτρημα, τις θέσεις των βαρέων όπλων, τις αποθήκες των πυρομαχικών και τροφίμων, τις έδρες των μονάδων, την αυξομείωση της δύναμής τους, τις μετακινήσεις, γενικά τη διάρθρωση και κατανομή του εχθρού στο νησί.
Τα αεροδρόμια Ηρακλείου, Καστελλίου και Τυμπακίου, την κίνησή τους, τα μεταφερόμενα στρατεύματα, τον αριθμό των μαχητικών αεροπλάνων που έδρευαν στο νησί, τον αριθμό των βομβαρδιστικών και μεταγωγικών, τις οχυρώσεις των αεροδρομίων και τις αποθήκες βομβών. Την κίνηση του λιμανιού του Ηρακλείου, τις αφίξεις και αναχωρήσεις νηοπομπών”.
Στο σημερινό μας άρθρο, θα αναφερθούμε σε τρία σημαντικά μέλη της ΕΟΔΠ με μεγάλη και πολύπλευρη δράση τα χρόνια της κατοχής, τον Γιώργο Ιατράκη, τον Κώστα Μπρουλιδάκη και τον Χριστόφορο Μαμάκο. Στον κατάλογο των μελών της Εθνικής Οργάνωσης Δολιοφθοράς Πληροφοριών ΕΟΔΠ που κατέθεσε ο Μιχάλης Ακουμιανάκης στο ΓΕΣ, τον Γιώργο Ιατράκη συναντούμε στη θέση 38, τον Χριστόφορο Μαμάκο στη θέση 76 και τον Κώστα Μπρουλιδάκη στη θέση 96.
Ο Γιώργος Ιατράκης
Μετά την έκδοση των ανέκδοτων απομνημονευμάτων του Αρχηγού της Εθνικής Οργάνωσης Δολιοφθοράς Πληροφοριών Ηρακλείου – Λασιθίου Μιχάλη Ακουμιανάκη, (το έτος 2010), αναζητήσαμε τον Γιώργο Ιατράκη, ένα σοβαρό και υπεύθυνο μέλος της Ε.Ο.Δ.Π. με πλούσια δράση. Μάθαμε ότι ζούσε στην Αθήνα. Επικοινωνήσαμε μαζί του και στη συνέχεια της συνομιλίας μας, λάβαμε στις 10 Σεπτεμβρίου 2007 επιστολή του όπου μας έγραφε τα εξής :
«10 Σεπτεμβρίου 2007″
Κύριε Καλογεράκη
Σας γράφω όσο μπορώ σύντομα για τη δράση μου μέσα από την Οργάνωση 133 που έδρασε στην Κρήτη κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στα χρόνια 1941-44 που ήλεγχαν Άγγλοι στρατιωτικοί και Κρήτες πατριώτες.
Έγινα μέλος της Οργάνωσης με σύσταση του Σήφη Μιγάδη προς τον Μιχάλη Ακουμιανό, τον Μάρτη του 1943.
Ήδη τον Νοέμβρη 1941 είχα βοηθήσει δύο Άγγλους αιχμαλώτους να δραπετεύσουν από το Πανάνειο Νοσοκομείο όπου ενοσηλεύονταν ως τραυματίες από τις μάχες με τους αλεξιπτωτιστές.
Ο Μιχάλης Ακουμιανάκης μου επρότεινε να μισθοδοτούμαι γι’ αυτή μου τη συμμετοχή αλλά αρνήθηκα.
Στην αρχή της συνεργασίας μου με τον Μιχάλη Ακουμιανάκη, ανελάμβανα να φυλάσσω διάφορα αντικείμενα της Οργάνωσης (χρήματα, έγγραφα κλπ.). Αργότερα μου ανέθεσε να συγκεντρώσω στοιχεία των οχυρώσεων των Γερμανών στη βορειοδυτική πλευρά του Ηρακλείου. Από την Ηλεκτρική μέχρι τον ποταμό Στόμιο.
Μου συνέστησε για βοηθό τον Μιχάλη Κόκκινο με τον οποίο πήγαμε στην πιο πάνω περιοχή πουλώντας αυγά στους Γερμανούς στρατιώτες. Εγώ επειδή είχα καλή γνώση της γερμανικής γλώσσας, έκανα τις διαπραγματεύσεις με τους στρατιώτες. (Δίναμε αυγά και παίρναμε τσιγάρα, σοκολάτες κ.α.).
Ο Μιχάλης Κόκκινος μετρούσε τα κρεβάτια που υπήρχαν σε κάθε σκηνή. Έτσι περάσαμε σχεδόν από όλες τις σκηνές του στρατοπέδου. Βέβαια η δύναμη σε στρατιώτες δεν ήταν πολύ μεγάλη. Οι στρατιώτες ήσαν τα πληρώματα των επάκτιων πυροβόλων του τομέα μέχρι το Γιόφυρο. Αν θυμάμαι καλά, τα επάκτια ήσαν 4-5 και η δύναμη σε στρατιώτες περίπου 30, (σε κάθε σκηνή περί τους τέσσερις στρατιώτες).
Υπέβαλα σχετικό σημείωμα και σχεδιάγραμμα στον Μιχάλη Ακουμιανάκη.
Παρόμοια αποστολή μου ανέθεσε ο Μιχάλης Ακουμιανάκης δια την οχύρωση στην περιοχή Αγίας Γαλήνης στη Νότια Κρήτη.
Επήγα στην Αγία Γαλήνη όπου με εφιλοξένησε ο Μανόλης Κόπακας που εργαζόταν σε μια γερμανική στρατιωτική μονάδα. (Ο Μανόλης ήταν μέλος της Μονάδας 133). Εκεί έμεινα δύο ημέρες. Με τον Μανόλη Κόπακα περιοδεύσαμε όσο μπορέσαμε πεζοί στην ευρύτερη περιοχή. (Ο Μανόλης Κόπακας είχε άδεια παραμονής στη στρατιωτική ζώνη) και είδαμε πόσα επάκτια κανόνια υπήρχαν και τις θέσεις που ήσαν τοποθετημένα.
Εσχεδίασα το σχετικό σκαρίφημα και επέστρεψα στο Ηράκλειο όπου το παρέδωσα στον Μιχάλη Ακουμιανάκη.
Άλλες δραστηριότητες:
Με τον Γιώργη Μαυράκη που εστρατολόγησα στην Οργάνωση εμοιράσαμε αρκετές φορές προκηρύξεις αντιγερμανικού περιεχομένου. Εστρατολόγησα στην Οργάνωση τον Γιάννη Σταυριανό ο οποίος είχε θείο, (αδελφό του πατέρα του), τον Βασίλη Σταυριανό, πλοηγό (πιλότο) στο λιμάνι του Ηρακλείου.
Ο πλοηγός αυτός έπαιρνε οδηγίες από τον Γερμανό διοικητή του λιμένα, πότε έπρεπε να είναι σε υπηρεσία δια να πλοηγεί τα σκάφη των αφικνουμένων και αναχωρουσών γερμανικών νηοπομπών.
Ήξερε λοιπόν ο Έλληνας πλοηγός από την προηγουμένη ημέρα δια τα αφικνούμενα και αναχωρούντα πλοία.
Μας έδινε την πληροφορία την οποία διαβιβάζαμε ιεραρχικώς στον Υπαρχηγό της 133 Ραλφ Στόκμπριτζ ο οποίος στη συνέχεια ειδοποιούσε το Στρατηγείο Μέσης Ανατολής δια να δώσει εντολή στα περιπολούντα στο Αιγαίο υποβρύχια να επιτεθούν στα πλοία των γερμανικών νηοπομπών.
Αυτή η συνεργασία μας προσέφερε πολύτιμες υπηρεσίες στον αγώνα κατά του κατακτητή. Εβυθίσθησαν πολλά γερμανικά πλοία.
Ο προαναφερθείς Γιώργης Μαυράκης παρεχώρησε το σπίτι του που είχε στην Αγία Τριάδα για κρησφύγετο της Οργάνωσης. Εκεί εφυλάσσονταν πολεμικό υλικό, ασύρματοι κλπ. και εκρύβονταν μέλη της Οργάνωσης. Αυτό το κρησφύγετο επροδόθη από κάποιο στους Γερμανούς και από θαύμα σωθήκαμε από τη σύλληψη διότι κάποιος γείτονας είδε ότι το σπίτι παρακολουθείτο και μας ειδοποίησε να φυλαχθούμε.
Με εντολή της Οργάνωσης κατέφυγα στο Μετόχι Κεφαλογιάννη, (που ήταν μέλος της Οργάνωσης), έμεινα 15 ημέρες με τον Μανόλη Κεφαλογιάννη, (μετέπειτα πολιτικό της ΕΡΕ – Ν. Δημοκρατίας), και από εκεί πήγα με τον Γιώργη Μαυράκη στον Ψηλορείτη, στη θέση Τσουνιά, (1800 μέτρα υψόμετρο). Μείναμε ένα μήνα εκεί, (ήταν το κρησφύγετο του υπαρχηγού Ραλφ Στόκμπριτζ).
Εδόθη εντολή από το Αρχηγείο Μέσης Ανατολής να φύγομε δια Αίγυπτο από τον Τσούτσουρα. Την 7η προς 8/9/1943, μία αποστολή από 25 άνδρες επιβιβασθήκαμε σε Αγγλικό πολεμικό πλοίο και αποβιβασθήκαμε στη Μάρσα Ματρούχ της Αιγύπτου. Είμαστε 20 Έλληνες, ένας Άγγλος πιλότος της R.A.F. που είχε καταρριφθεί σε επιδρομή της 21/7/1943 στην Κρήτη και 4 Αυστραλοί.
Στην Αίγυπτο κατατάχθηκα στην Ελληνική Αεροπορία όπου εκπαιδεύτηκα πολυβολητής στα βομβαρδιστικά σε σχολή της Νότιας Αφρικής.
Μετατέθηκα στη 13η Μοίρα Βομβαρδισμού που δρούσε στην Ιταλία και Γιουγκοσλαβία. Έλαβα μέρος σε πολλές επιδρομές στις οποίες αντιμετώπισε η 13η Μοίρα πολλές φορές ισχυρή αντιαεροπορική άμυνα των Γερμανών, (και εγώ φυσικά).
Τον Οκτώβριο του 1944 με την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία ήλθε στην Ελλάδα όπου συνέχισε τους βομβαρδισμούς σε στόχους γερμανικούς στα σημεία από τα οποία οι κατακτητές δεν απεχώρησαν τον Οκτώβρη 1944.
Συνεχίσαμε επιχειρήσεις μέχρι τον Μάη 1945 και τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας.
Τον Ιούλιο του 1946 απελύθην από την Ελληνική Αεροπορία.
Στον πολιτικό μου βίο ακολούθησα το επάγγελμα του οικονομολόγου ως στέλεχος στην οικονομική Διεύθυνση Αμερικανικής Εταιρείας Πετρελαίων.
Η Ελληνική Αντίσταση μου απένειμε ένα παράσημο και η Πολεμική Αεροπορία ένα Πολεμικό Σταυρό.
Ποτέ δεν με θυμήθηκε η Ελληνική Πολιτεία για όσα προσέφερα κατά τα ανωτέρω.
Σας χαιρετώ
Γιώργος Ιατράκης
οδός Πολυμήτου 25
112-53 ΑΘΗΝΑ».
Ο Κώστας Μπρουλιδάκης
Ο Κώστας Μπρουλιδάκης γεννήθηκε το 1913 στην Ιεράπετρα όπου είχαν μετοικήσει οι γονείς του Νίκος και Ευγενία από τον Άγιο Νικόλαο Λασιθίου. Η καταγωγή του πατέρα του Νίκου ήταν από το χωριό Ανώπολη Σφακίων και της μητέρας του Ευγενίας, (το γένος Κούνδουρου), από το χωριό Ασκύφου Σφακίων.
Η οικογένεια των Κούνδουρων του Αγίου Νικολάου, (απ’όπου κατάγονταν ο Ρούσος Κούνδουρος), με την οικογένεια της μητέρας του Κώστα Μπρουλιδάκη, είχαν συγγένεια πρώτου βαθμού. Ο Νίκος Μπρουλιδάκης με τη σύζυγό του Ευγενία απέκτησαν τέσσερα παιδιά.
Τη Μαρίκα, τον Κώστα, τον Γιώργο και την Τιτίκα. Ο Νίκος με την Ευγενία θέλησαν να μορφώσουν τα παιδιά τους γι’αυτό μετοίκησαν από τον Άγιο Νικόλαο στην Ιεράπετρα, όπου υπήρχε Γυμνάσιο. Αργότερα για τους ίδιους λόγους, (μόρφωσης των παιδιών), μετοίκησαν και από την Ιεράπετρα και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Ηράκλειο.
Ο Κώστας Μπρουλιδάκης σπούδασε στην Αθήνα στην Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών, (ΑΣΟΕΕ) και πήρε το πτυχίο του το 1938. Αμέσως μετά υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως έφεδρος Ανθυπολοχαγός.
Ενώ υπηρετούσε τη θητεία του ξέσπασε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος και ο Κώστας βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του πυρός. Στο μέτωπο βρίσκονταν και ο αδελφός του Γιώργος. Ο Κώστας Μπρουλιδάκης μετά το τέλος του Ελληνοϊταλικού πολέμου βρέθηκε στην Αθήνα.
Αναζητούσε απεγνωσμένα μέσον να κατέβει στην Κρήτη. Στις 20 Μαΐου 1941 ξέσπασε η Μάχη της Κρήτης. Ο Κώστας δεν είχε καταφέρει να επιστρέψει στον τόπο του και δεν πήρε μέρος. Στο διάστημα από 20 ως 30 Μαΐου 1941, στους σφοδρούς βομβαρδισμούς του Ηρακλείου από τα αεροπλάνα των Ναζί, μία βόμβα έπεσε στο πατρικό του σπίτι μετατρέποντάς το σε ερείπια.
Η μητέρα του Ευγενία με τις κόρες της Μαρίκα και Τιτίκα βρίσκονταν στο χωριό Πεζά και σώθηκαν από τον βομβαρδισμό, (ο πατέρας του Νίκος τα χρόνια της Κατοχής δεν ζούσε).
Όταν ο Κώστας επέστρεψε στο Ηράκλειο, έλαβε μέρος στην Αντίσταση. Στρατολογήθηκε από τον Μιχάλη Ακουμιανάκη και έγινε σπουδαίο στέλεχος της Εθνικής Οργάνωσης Δολιοφθοράς και Πληροφοριών (ΕΟΔΠ). Ανέλαβε σπουδαίες αποστολές του μυστικού πολέμου, τις οποίες εκτέλεσε με επιτυχία.
Μετά την απελευθέρωση επέστρεψε στο στρατό και πήρε μέρος στον Εμφύλιο Πόλεμο με τον βαθμό του Λοχαγού. Ασχολήθηκε κατόπιν επαγγελματικά με κλάδους της επιστήμης που σπούδασε. Πέθανε το 1985 σε ηλικία 75 ετών.
Ο Χριστόφορος Μαμάκος
Ο Χριστόφορος Μαμάκος γεννήθηκε το 1914. Ο πατέρας του ήταν Μανόλης Μαμάκος, Μικρασιάτης, ήλθε στην Ελλάδα πριν τον ξεριζωμό του 1922 και εγκαταστάθηκε στη Μυτιλήνη. Από τη Μυτιλήνη ο κυρ-Μανόλης μετακομίζει στην Κρήτη, παντρεύεται από το χωριό Πάνω Ασίτες την Αργυρή, (το γένος Κοπιδάκη) και φτιάχνει το σπιτικό του στην πόλη του Ηρακλείου.
Ο Χριστόφορος υπηρετούσε στην Πολεμική Αεροπορία ως Σμηνίας στο ξέσπασμα του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Με την πτώση του μετώπου, ο Χριστόφορος προσπαθεί με κάθε τρόπο να γυρίσει στην Κρήτη.
Η πρώτη του προσπάθεια γίνεται με το πλοίο «Ελλάς» αλλά βυθίζεται από τους Γερμανούς στο λιμάνι του Πειραιά πριν την αναχώρησή του. Επιβιβάζεται στο πλοίο «Μαρία Σταθάτου» με προορισμό την Κρήτη, αλλά βυθίζεται κι αυτό από τους Ιταλούς στο λιμάνι της Μήλου.
Ο Χριστόφορος Μαμάκος σώζεται. Πολλοί άλλοι κρητικοί σκοτώνονται από τις βόμβες ή πνίγονται. Η είδηση της βύθισης του πλοίου και του χαμού πολλών Κρητικών που επέβαιναν σ’αυτό, φτάνει στην Κρήτη οδηγώντας σε απόγνωση τους συγγενείς τους.
Η μητέρα του Αργυρή πιστεύει ότι και το παιδί της είναι ανάμεσα στα θύματα. Ο Χριστόφορος Μαμάκος συλλαμβάνεται από τους Ιταλούς στην Ίο και οδηγείται αιχμάλωτος στο νησί Αστυπάλαια.
Ελευθερώνεται από τους Ιταλούς στις 28 Ιουνίου 1941 και επιστρέφει στην Αθήνα. Τα Χριστούγεννα του 1941 καταφέρνει επιτέλους μετά από πολλούς κόπους και βάσανα και φτάνει στα Χανιά. Από εκεί, βαδίζει στο Ηράκλειο. Η μητέρα του έχει μετακομίσει στο χωριό Ασίτες και ζει κοντά στη γυναίκα του Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά για να της κάνει συντροφιά. Όταν ο Χριστόφορος πηγαίνει να συναντήσει τη μητέρα του στις Ασίτες, αυτή ετοιμάζεται να του κάνει το εννεάμηνο μνημόσυνο.
Ο Χριστόφορος αμέσως με την επιστροφή του στην Κρήτη, οργανώνεται στην Αντίσταση και γίνεται μέλος της Εθνικής Οργάνωσης Δολιοφθοράς Πληροφοριών (Ε.Ο.Δ.Π.). Στην Οργάνωση μυείται από τον Κώστα Καστρινογιάννη. Έχει πλούσια δράση που τη χαρακτηρίζει το θάρρος και η αυτοθυσία που επιδεικνύει.
Όλες οι αποστολές που αναλαμβάνει είναι επικίνδυνες αλλά κορυφαία για τον Χριστόφορο είναι η συμμετοχή του στη βύθιση του πολεμικού πλοίου ΓΚΙΖΕΛΑ, ανοιχτά του λιμανιού του Ηρακλείου.
Στα χειρόγραφα απομνημονεύματα του Αρχηγού της Ε.Ο.Δ.Π. Ηρακλείου-Λασιθίου Μιχάλη Ακουμιανάκη, πολλές φορές αναφέρεται το όνομα του Χριστόφορου Μαμάκου.
O Γεώργιος Α. Καλογεράκης είναι Δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου